Locatie: Kerkstraat 22, Andelst.
GPS: 51°54'20.4"N 5°43'40.6"O

De dorpskerk van Andelst is misschien wel duizend jaar oud. Ze stamt uit de 10e of 11e eeuw en is daarmee een van de oudste kerken van de Betuwe. Het dorp Andelst is zelfs nog ouder en wordt al continu bewoond sinds de Romeinse tijd.

Missionarissen
Vanaf de 8e eeuw waren missionarissen uit het bisdom Utrecht actief in de Betuwe. Ze wilden zoveel mogelijk mensen bekeren tot het christendom. In 885 wordt het buurtschap voor het eerst in een kerkelijke oorkonde vermeld onder de naam Andassale. In die tijd stond er waarschijnlijk al een kapel.

Sint Vitus
De oude kerk van Andelst is gewijd aan Sint Vitus. Volgens de overlevering stierf Vitus de martelaarsdood in een ketel met kokende olie. Sint Vitus is de patroonheilige geworden van dansers, zangers en epileptici. De naam van de heilige is verbonden aan de Sint-Vitusdans, een van de vormen van de zenuwziekte chorea. Daarbij maakt de patiënt allerlei ongecontroleerde bewegingen met armen en benen.

Veldkeien
De oude kerk bestaat uit drie totaal verschillende delen. Het lage middenschip is duidelijk het oudst. De zuidmuur is opgetrokken uit veldkeien, bestaande uit een allegaartje van basalt, lava, tufsteen, ijzersteen, grauwacke en zandsteen. Deze keien werden waarschijnlijk uit de Duitse Eifel met houten vlotten over de Rijn aangevoerd. De mortel tussen de stenen zit vol met scherven van gerecyclede Romeinse dakpannen.

Gotiek
De toren is uit de 14e eeuw en gebouwd van baksteen uit de plaatselijke klei. Het koor, aan de andere kant van de kerk, is een eeuw jonger. Met zijn hoge spitse boogramen is het koor duidelijk gotisch van bouw en vormt een groot contrast met het gedrongen Romaanse middenschip.

Gedenksteen
Bij de restauratie, honderd jaar geleden, deed men nog een onverwachte ontdekking. De werkster wees de restauratoren op een hol klinkende ruimte in het koor. Hier vond men een gedenksteen met het bouwjaar van het koor, 1440. Ook trof men hierop de naam van Sint Vitus. Voor de rest zijn alle sporen van de katholieke middeleeuwen uitgewist.