De Middeleeuwen en Hertogdom Gelre

Geen enkele ander regio in Nederland kent een groter en grootser Middeleeuws verleden dan Gelre. Alle periodes van de vroege tot de late Middeleeuwen hebben hier hun sporen nagelaten.

Monniken
De Middeleeuwen komen in onze regio op gang in de 8e eeuw. Lokale machthebbers leggen ringwalburgen en motteburchten aan om hun territorium te verdedigen. Tegelijk trekken missionarissen de wijde wereld in om de bevolking te bekeren tot het Christendom. Op sommige plaatsen beginnen monniken met de ontginning van het land. Grote steden bestaan nog niet.

Keizerrijk
In 800 wordt Karel de Grote gekroond tot keizer van zijn enorme Frankische rijk. Onder zijn opvolgers valt dat rijk echter langzaam uit elkaar. Er ontstaat een ingewikkeld stelsel waarin het bezit van gebieden en rechten door leenheren in leen wordt gegeven aan leenmannen. Sommige leenmannen weten hun positie te versterken door oorlogen, vererving en slimme huwelijken. Zo ontstaan ook de graafschappen Gelre en Kleef.

Maatschappij
De Middeleeuwse maatschappij bestaat uit drie standen: adel, geestelijken en boeren. Wie als boer wordt geboren, zal dat altijd blijven. De kerk heeft een allesoverheersende invloed en begeleidt ieders leven van wieg tot graf. Pas vanaf de 12e eeuw komt daar enige verandering in door het ontstaan van steden. Het verlenen van stadsrechten maakt de stedelingen tot vrije burgers.

Veranderingen
De stedelingen vormen een steeds groter wordende vierde stand. Dit is ook de grootste broedplaats van veranderingen. Stedelijke handel zorgt voor 'nieuwe rijken' die een plekje verwerven in het lokale gezag. Hand in hand met het toenemende stedelijke zelfbewustzijn groeit ook de weerstand tegen oude waarden van de katholieke kerk en het leenstelsel.

Het einde van de Middeleeuwen
De laatste hertog van de 'oude stempel' is Karel van Gelre. Niet lang na zijn dood in 1538 wordt Gelre opgeslokt door het Bourgondische rijk. Even daarna, in 1568, barst de Tachtigjarige Oorlog los. Het is niet zozeer een strijd van Holland tegen Spanje of van protestanten tegen katholieken, maar de laatste fase van stedelijke emancipatie. De Middeleeuwen zijn dan voorgoed voorbij.